ภาษาเหนือ กำเมือง

Written by | มิถุนายน 11, 2013 | ปิดความเห็น บน ภาษาเหนือ กำเมือง

ภาษาเหนือหรือภาษาล้านนาเป็นภาษาย่อยหรือภาษาถิ่นของภาษาไทย ใช้กันในดินแดนล้านนา 8 จังหวัดทางภาคเหนือของประเทศไทย ได้แก่ เชียงใหม่ เชียงราย พะเยา แพร่ น่าน ลำปาง ลำพูน และแม่ฮ่องสอน
ความแตกต่างของภาษาพูด (คำเมือง) ระหว่างภาษากลางและภาษาเหนือคือ การใช้คำศัพท์ พยัญชนะ สระ หรือวรรณยุกต์ต่างกัน ตัวอย่างเช่น
คำศัพท์ต่างกัน
(ภาษากลาง – ภาษาเหนือ)

จำนวนนับภาษาเหนือ

1 = นึ่ง
2 = สอง
3 = สาม
4 = สี่
5 = ห้า
6 = ฮก
7 = เจ๋ด
8 = แปด
9 = เก้า
10 = ซิบ
11 = ซิบเอ๋ด
20 = ซาว
21 = ซาวเอ๋ด

กลิ่น รส ภาษาเหนือ

ส้มโจ๊ะโล๊ะ = รสเปรี้ยวมาก
จ๋างแจ้ดแผ้ด = จืดชืด
เหม็นโอ๊ง, เหม็นโอ่ = เหม็นเน่า
ขมแก๊ก = ขมมาก
ฝาดหยั่งก้นตุ๊ = รสฝาดมาก

คำศัพท์ภาษาเหนือ คำนาม สรรพนาม

เธอ = ตั๋ว(สุภาพ) , คิง(ไม่ค่อยสุภาพส่วนใหญ่ใชักับเพื่อนผู้ชาย)
ฉัน = เปิ้น (สุภาพ) , ฮา(ไม่ค่อยสุภาพส่วนใหญ่ใชักับเพื่อนผู้ชาย)
เขา(สรรพนามบุรุษที่ 3) = เปิ้น
ผู้ชาย = ป้อจาย
ผู้หญิง = แม่ญิง
พวกเขา = หมู่เขา
พวกเธอ = สูเขา (สุภาพ), คิงเขา(ไม่ค่อยสุภาพส่วนใหญ่ใชักับเพื่อนผู้ชาย)
พวกเรา = หมู่เฮา, เฮาเขา
พ่อ = ป้อ
พี่ชาย = อ้าย,ปี่
ปู่ย่าตายาย ลุงป้าน้าอา = อุ้ย (เช่น แม่อุ้ย ป้ออุ้ย)
พี่สาว = ปี่
ยี่สิบบาท = ซาวบาท
ยี่สิบเอ็ด = ซาวเอ็ด
ปฏิทิน = ปั๊กกะตืน คำเมืองแท้ๆจะแปลว่าปฏิทิน
โรงเรียน = โฮงเฮียน
เรือน = เฮือน
คำเล่าลือ = กำสีเน
อิฐ = บ่าดินกี่

พืช ผัก ผลไม้ ภาษาเหนือ

มะละกอ = บะก้วยเต๊ศ
แตงล้าน = ม่ะแต๋งซั้ง ( ร้านที่ทำให้เครือแตงพันขึ้นไป ทางเหนือเรียกว่า ซั้ง )
กล้วยน้ำว้า = ก้วยอ่อง / ก้วยนิอ่อง
มะตูม = บะปีน
ส้มเขียวหวาน = ส้มเกลี้ยง เขียวหวาน
น้อยหน่า = ม่ะหน้อแหน้ / น้อยแหน้
บวบงู = ม่ะนอยงู
แตงกวา = บะแต๋ง
กล้วย = เชียงใหม่ เรียก ก้วยใต้ ลำปาง เรียก ก้วยลิอ่อง หรือ ก้วย โก๊ย
กล้วยน้ำว้า = ก้วยใต้
มะเขือเปราะ = บะเขือผ่อย
มะเขือยาว = บะเขือขะม้า – – ออกเสียง ม่ะเขือขะม่า / ม่ะเขือหำม้า
มะระขี้นก = บะห่อย
พุทรา = หม่ะตัน
ละมุด = หม่ะมุด
ขนุน = หม่ะหนุน,บ่ะหนุน
มะพร้าว = บะป๊าว
ส้มโอ = บะโอ
กระท้อน = บะตื๋น หมะต้อง
มะปราง = บะผาง
ฝรั่ง = บ่ะหมั้น,บะแก๋ว
ฟักทอง = บะฟักแก้ว /บะน้ำแก้ว/น้ำแก้ว
ฟักเขียว = บะฟักหม่น
มะเขือเทศ = บะเขือส้ม
กระท้อน = บะตึ๋น
ตะไคร้ = ชะไคร
มะแว้ง = บะแขว้งขม
มะเขือพวง = บะแขว้ง /บ่ะแขว้งกุลา
ผักตำลึง = ผักแคบ
ชะพลู = ผักแค ใบปูนา ปูลิง
ลูกยอ = หม่ะต๋าเสือ
คึ่นช่าย = ผักกะพึน,กำพึน (กะปึน)

สัตว์ภาษาเหนือ

ลูกอ๊อด = อีฮวก
ค้างคก = ค้างคาก กบตู่
กิ้งก่า = จั๊ก-ก่า
ปลาไหล = ปลาเอี่ยน ปลาเหยี่ยน
จิ้งหรีด = จิ้กุ่ง,จิ้หีด
จิ้งเหลน = จั๊ก-กะ-เหล้อ

เครื่องใช้ภาษาเหนือ

ถุงเท้า = ถุงตี๋น
กระดุม = บะต่อม
เข็มขัด = สายแอว สายฮั้ง
รองเท้า = เกือก /เกิบ
กรรไกร = มีดยับ มีดแซม
ทับพี = ป้าก
ช้อน = จ๊อน
ยาสูบ = ซีโย
ผ้าเช็ดตัว = ผ้าตุ้ม
ผ้าห่ม = ผ้าต๊วบ
รองเท้าฟองน้ำ = แค็บ

คำวิเศษณ์ และอื่นๆ

โง่ = ง่าว
ก็ = ก่
ถึง = เถิง
เช่น = เจ้น
เป็น = เป๋น
ไม่ = หมะ(เช่น หมะใจ๊ = ไม่ใช้)
นะ = เน้อ(เช่น เน้อครับ = นะครับ)
ร่ม หมายถึง (ร่มกันแดด-กันฝน) = จ้อง
ร่ม หมายถึง ร่มเงา = ฮ่ม
เหนียว = ตั๋ง
ใหญ่ = หลวง(เช่น “หูหลวง” = “หูใหญ่”)
แบบนั้น อย่างนั้น = จะอั้น
แบบนี้ อย่างนี้ = จะอี้
ทุก = กุ๊ (เช่น กุ๊ๆ คน= ทุกๆคน)

คำกริยาภาษาเหนือ

กิน = กิ๋น
กำปั้น หมัด = ลูกกุย
ก่าย = ปาด อิง
กางร่ม = กางจ้อง
โกหก = วอก ขี้จุ๊
โกรธ = โขด
กลับ = ปิ๊ก (เช่น “เฮาปิ๊กบ้านละหนา”)
ขี้เหนียว = ขี้จิ๊
ขโมย = ขี้ลัก
ขี่หลังคน(เกาะ) = เก๊าะ
เครียด = เกี้ยด
คิด = กึ๊ด
เจ็บ = เจ๊บ
ริง = แต๊(เช่น “แต๊ก๊ะ” = “จริงหรอ”)
ใช้ = ใจ๊
เด็ก = ละอ่อน
ดู = ผ่อ
ตกคันได = ตกบันได
ทำ = ยะ(เช่น “ยะหยัง” = “ทำอะไร”)
เที่ยว = แอ่ว
นั่งขัดสมาธิ = นั่งขดขวาย
นั่งพับเพียบ = นั่งป้อหละแหม้
นั่งไขว่ห้างเอาเท้าข้างหนึ่งพาดบนเข่า = นั่งปกขาก่ายง้อน
นั่งยอง ๆ = นั่งข่องเหยาะ,หย่องเหยาะ
นั่งลงไปเต็มที่ตามสบาย(โดยไม่กลัวเปื้อน) = นั่งเป้อหละเหม้อ, นั่งเหม้อ
นั่งวางเฉย นั่งหัวโด่ = นั่งคกงก(ก๊กงก)
พูด = อู้
รู้ = ฮู้
รัก = ฮัก
ลื่นล้ม = ผะเริด
วิ่ง = ล่น
สวยจังเลยนะ = งามหลายน้อ
สะดุด = ข้อง
สวมรองเท้า = ซุบแข็บ
สบายอกสบายใจ = ซว่างอกซว่างใจ๋
เหนื่อย = อิด หม้อย
เหรอ = ก๊ะ
ห่วง = ห่วง (คำเมืองแท้ๆคือ อ่วง ว้อง หรือ ข๋าง)
ให้ = หื้อ
อยากอ้วก อยากอาเจียน = ใค่ฮาก
อยาก = ไข
อย่าพูดมาก = จ๊ะไปปากนัก
อร่อย = ลำ
อร่อยมาก = จ๊าดลำ
อย่าพูดเสียงดัง = จ๊ะไปอู้ดัง
คิดไม่ออก = กึ๊ดหม่ะออก
อย่าคิดมาก = จ๊ะไปกึ๊ดนัก

คำนาม สรรพนาม ภาษาเหนือ

เธอ = ตั๋ว(สุภาพ) , คิง(ไม่ค่อยสุภาพส่วนใหญ่ใชักับเพื่อนผู้ชาย)
ฉัน = เปิ้น (สุภาพ) , ฮา(ไม่ค่อยสุภาพส่วนใหญ่ใชักับเพื่อนผู้ชาย)
เขา(สรรพนามบุรุษที่ 3) = เปิ้น
ปู่ย่าตายาย ลุงป้าน้าอา = อุ้ย (เช่น แม่อุ้ย ป้ออุ้ย)
ผู้หญิง = แม่ญิง
ผู้ชาย = ป้อจาย
พวกเรา = หมู่เฮา, เฮาเขา
พวกเขา = หมู่เขา
พวกเธอ = สูเขา (สุภาพ), คิงเขา(ไม่ค่อยสุภาพส่วนใหญ่ใชักับเพื่อนผู้ชาย)
พี่ชาย = อ้าย,ปี่
พ่อ = ป้อ
พี่สาว = ปี่
ยี่สิบเอ็ด = ซาวเอ็ด
ยี่สิบบาท = ซาวบาท
โรงเรียน = โฮงเฮียน
เรือน = เฮือน
คำเล่าลือ = กำสีเน
อิฐ = บ่าดินกี่
ปฏิทิน = ปั๊กกะตืน คำเมืองแท้ๆจะแปลว่าปฏิทิน

สีภาษาเหนือ

ดำคุมมุม = ดำสลัวอยู่ในความมืด
ดำคึลึ = คนอ้วนล่ำผิวดำ
ดำผืด = ฝูงนกฝูงกาขนดำอยู่เป็นฝูง
ดำคิมมิม = คนผอมกระหร่อง ผิวดำ
ดำขิกติ้ก = ดำซุปเปอร์
ดำเหมือนหมิ่นหม้อ = ดำเหมือนเขม่าติดหม้อดินที่ไหม้ไฟ
ดำเหมือนเเหล็กหมก = ดำเหมือนเหล็กไหม้ไฟ
ดำผึดำผึด = ดำมากๆทั่วๆไป
ดำผึด = ดำทั่วทั้งแถบ
แดงเผ้อเหล้อ = แดงเป็นจุดใหญ่จุดเดียว
แดงฮ่าม = แดงอร่าม
แดงปะหลิ้ง = แดงอมชมพู แดงเป็นจุดเล็กๆ
แดงปะหลึ้ง = แดงจัดมาก
เหลืองเอิ่มเสิ่ม = เหลืองอมส้ม
เหลืองฮ่าม = เหลืองอร่าม
เขียวปึ้ด = เขียวจัดมาก
เขียวอุ้มฮุ่ม = เขียวแก่
ขาวโจ๊ะโฟ้ะ = ขาวมากๆ
มอยอ้อดฮ้อด = สีน้ำตาลหม่น
ขาวจั๊วะ = ขาวนวล
ขาวเผื้อะขาวเผือก = มองไปทางไหนก็ขาวไปหมด
หม่นโซ้กโป้ก = หม่นสกปรกหรือสีเทาแก่
เปิดเจ้อะเห้อะ = สีขาวซีด
หม่นซ้อกป้อก = หม่นมัวหรือเทาอ่อน
เส้าแก๊ก = สีหม่นหมองมาก
หมองซ้อกต๊อก = ดูเก่า หรือซีด จืดไป
ใสอ้อดหล้อด = สดใสแบบอาบน้ำเสร็จใหม่ๆ
เส้าตึ้มตื้อ = ใบหน้าหมองคล้ำ สีมืดไม่สดใส
ลายขุ่ยหยุ่ย = ลายพร้อย หรือลายเป็นดอกดวง
ใส่ยงยง = สว่างจ้า

แสง-เสียง ภาษาเหนือ

มืดสะลุ้ม = มืดสลัวๆ
มืดแถ้ก = มืดสนิท
มืดวุ่ยวาย = มืดลางๆ ยังพอจำหน้ากันได้
มืดซุ้มซิ้ม = มืดนิดๆ
แจ้งฮ่าม = สว่างจ้าสว่างเรืองรอง
แจ้งฮุมหุฮุมหู่ = สว่างลางๆเลือนๆ
แจ้งดีขวายงาม = สว่างปลอดโปร่งโล่งใจไม่มีอุปสรรค
แจ้งลึ้ง = สว่างโร่เห็นได้ชัด
หันวุยวาย = เห็นเลือนๆลางๆ
ดั้กก๊กงก = นั่งนิ่ง
ดั้กปิ้ง = เงียบกริบ
ดั้กปิ้งเย็นวอย = เงียบเชียบ
ดั้กแส้ป = ไม่ได้ข่าวคราว
ดังทึดทึด = เสียงดังก้องไปทั่ว


Filed in: เชียงใหม่
รหัสทางไกลจังหวัดเชียงใหม่ (053): หมายเลขโทรศัพท์ที่สำคัญในเชียงใหม่
งานข่าวสารการท่องเที่ยว ททท. 
02-694-1222 ต่อ 8, 02-282-9773
ททท.ภาคเหนือ เขต 1 (เชียงใหม่)  
053-248-604, 053-248-607
ประชาสัมพันธ์จังหวัด 053-219-092, 053-219-291
สำนักงานท่องเที่ยวเทศบาลนครเชียงใหม่  
053-252-557, 053-233-178
ตำรวจท่องเที่ยว จ.เชียงใหม่  053-278-798,
053-248-974, 053-242-966 , 053-248-130
ตำรวจทางหลวง  053-242-441
สภ.อ.เมืองเชียงใหม่  053-814-313-4
สภ.อ.จอมทอง  053-341-193-4
สภ.อ.ช้างเผือก  053-218-443
สภ.อ.เชียงดาว  053-455-081-3
สภ.อ.ดอยสะเก็ด  053-495-491-3
สภ.อ.ดอยเต่า  053-469-019
สภ.อ.ฝาง  053-451-148
สภ.อ.พร้าว  053-475-312
สภ.อ.ภูพิงค์ราชนิเวศน์  053-211-750
สภ.อ.แม่แจ่ม  053-485-110
สภ.อ.แม่แตง  053-471-317
สภ.อ.แม่ปิง  053-272-212
สภ.อ.แม่ริม  053-297-040
สภ.อ.แม่วาง  053-928-028
สภ.กิ่ง อ.แม่ออน  053-859-452
สภ.อ.แม่อาย  053-459-033
สภ.อ.เวียงแหง  053-477-066
สภ.อ.สะเมิง  053-487-090
สภ.อ.สันกำแพง  053-332-452 , 053-331-191
สภ.อ.สันทราย  053-491-949
สภ.อ.สันป่าตอง  053-311-122-3
สภ.อ.สารภี  053-322-997
สภ.อ.หางดง  053-441-801-3
สภ.อ.อมก๋อย  053-467-003
สภ.อ.ฮอด  053-461-101
รพ.จินดา  053-244-140 , 053-243-673
รพ.เชียงใหม่ เซ็นทรัล เมมโมเรียล  053-277-090-3
รพ.เชียงใหม่ราม   053-852-590-6
รพ.เซนต์ปีเตอร์ อาย  053-225-011-5
รพ.มหาราชนครเชียงใหม่ (สวนดอก) 053-221-122
รพ.แมคคอร์มิค 053-262-200-19
รพ.ลานนา 053-357-234-53
รพ.รวมแพทย์  053-273-576-7
รพ.นครพิงค์ 053-890-755-64
รพ.ดอยสะเก็ด 053-495-505
รพ.แม่อาย 053-459-036
รพ.สะเมิง 053-487-124-5
รพ.ฮอด 053-831-443
รพ.แม่แจ่ม 053-485-073
รพ.ดอยเต่า 053-833-098
รพ.ช้างเผือก  053-220-022 รพ.ประชาเวศ เชียงใหม่  053-801-999
รพ.ดารารัศมี  053-297-207
Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.